Termin „ptaki gniazdujące na budynkach” odnosi się do zwierząt żyjących na budynkach. W naszym przypadku są to przede wszystkim ptaki i nietoperze, a także popielice i dzikie pszczoły. Są to gatunki, które przystosowały się do życia w pobliżu ludzi lub znalazły zastępcze schronienie w szczelinach i zakamarkach budynków, których nie ma już wystarczająco dużo w naturze. Mogą one zasiedlać wszystkie typy budynków (domy jednorodzinne, stare budynki, bloki mieszkalne, wieżowce, mosty itp.). Nawet małe nisze, pustki i występy służą im jako schronienie i miejsce lęgowe.

Ptaki gniazdujące w budynkach ożywiają miasto, przyczyniają się do zapylania i rozprzestrzeniania roślin oraz zjadają szkodniki. Szczególnie zręczne ptaki, takie jak jerzyki, jaskółki i nietoperze, polują na duże ilości komarów, co ma szczególne znaczenie dla Moguncji. Wróble są zręcznymi poszukiwaczami pożywienia, które przy dużej liczebności zapobiegają osiedlaniu się szczurów i gołębi. Zwierzęta te są niezwykle wierne swojemu miejscu zamieszkania i powracają do tej samej lokalizacji przez wiele lat. W przypadku utraty siedliska nie przenoszą się po prostu do innych, i tak już rzadkich, alternatywnych miejsc, ale bezskutecznie błąkają się w okolicy. Wylęgowanie się młodych nie dochodzi do skutku. Część zwierząt spędza w budynku tylko bardzo krótki czas i dlatego są one mało zauważalne.

Ptaki gniazdujące na budynkach są obecnie zagrożone przede wszystkim przez nieprzemyślane działania renowacyjne, które mogą prowadzić do utraty miejsc gniazdowania. Prawo zabrania jednak usuwania, niszczenia lub blokowania istniejących miejsc gniazdowania. W razie potrzeby, np. podczas renowacji energetycznej, należy stworzyć dodatkowe miejsca lęgowe, jeśli nie można zachować naturalnych gniazd. Obecnie istnieje wiele sztucznych pomocy lęgowych, które można idealnie dopasować do izolacji termicznej. Wszystkie ptaki gniazdujące na budynkach podlegają szczególnym przepisom dotyczącym ochrony gatunków zgodnie z § 44 federalnej ustawy o ochronie przyrody (Otwiera się w nowej karcie) (BNatSchG). Zabrania się naruszania (zakłócania, chwytania, ranienia, zabijania, usuwania, niszczenia) zwierząt, ich jaj i gniazd, a także miejsc ich rozmnażania i odpoczynku bez zezwolenia władz. Obowiązuje to przez cały rok, również w przypadku nieobecności zwierząt. Zabronione jest również blokowanie dostępu do gniazda (wyjątek: dzikie gołębie domowe, należy jednak pozostawić mniejszy otwór wejściowy dla innych ptaków).

Naruszenie przepisów dotyczących ochrony gatunków stanowi wykroczenie podlegające karze grzywny w wysokości do 50 000 euro, a w niektórych przypadkach przestępstwo zagrożone karą pozbawienia wolności.

W przypadku prac budowlanych należy zachować lub zastąpić miejsca lęgowe ptaków gniazdujących na budynkach zgodnie z § 44 (1) federalnej ustawy o ochronie przyrody (BNatSchG), co jest łatwe do zrealizowania pod względem technicznym i niedrogie. Jeśli na przykład planowana jest renowacja, inwestorzy muszą zgodnie z § 24 (3) krajowej ustawy o ochronie przyrody (LNatSchG) zlecić osobie posiadającej wiedzę z zakresu fauny sprawdzenie, czy w ich budynku lub na jego terenie znajdują się ptaki gniazdujące na budynkach lub ich miejsca gniazdowania. W tym celu należy wybrać odpowiednią porę roku, ponieważ kontrola jest często możliwa tylko podczas obecności zwierząt (np. jerzyki od maja do lipca). Dlatego konieczne jest zapewnienie wystarczającego czasu przed rozpoczęciem prac budowlanych. Miejsca gniazdowania są chronione przez cały rok, tzn. również podczas nieobecności zwierząt. Lista ekspertów jest dostępna w Urzędzie ds. Zieleni i Środowiska.

Jeśli nie można zachować miejsc gniazdowania i odpoczynku, należy złożyć wniosek o zwolnienie do wyższego organu ochrony przyrody. Niszczenie gniazd i miejsc odpoczynku bez zapewnienia zamienników jest niedozwolone, dlatego zwolnienie jest zazwyczaj udzielane pod warunkiem podjęcia działań zastępczych lub zapobiegawczych. Zamienniki można łatwo stworzyć za pomocą sztucznych budek lęgowych lub rozwiązań rzemieślniczych (np. otworów wlotowych w skrzynkach okapowych lub okapach) (patrz również rozdział „Co można zrobić?”).

Naruszenie przepisów dotyczących ochrony gatunków stanowi wykroczenie podlegające karze grzywny w wysokości do 50 000 euro, a w niektórych przypadkach przestępstwo zagrożone karą pozbawienia wolności.

Typowymi ptakami gniazdującymi w budynkach są jerzyki, jerzyki dymne i jaskółki oknówki, kawki, czarnogłówki i wróble domowe, zwane również „wróblami”. Większe ptaki, takie jak bocian biały, pustułka lub różne gatunki sów, również wykorzystują budynki jako miejsca lęgowe.

Również różne gatunki nietoperzy (w Niemczech występuje 21 gatunków) wykorzystują budynki jako miejsce schronienia. Niektóre z nich w ciągu roku zajmują różne siedliska (letnie i zimowe). Przykładowo można wymienić wielkiego nietoperza jako największy gatunek rodzimy, nietoperza szerokoskrzydłego, nietoperza szarego i nietoperza dwukolorowego. Najczęściej spotykanym gatunkiem jest nietoperz karłowaty, który późną jesienią, szukając odpowiednich miejsc do schronienia, często gubi się w mieszkaniach.

Nawet małe nisze i pustki, np. na fasadach, w szczytach, pod dachówkami, w okapach, skrzynkach dachowych i okapowych, są akceptowane przez nietoperze gniazdujące w budynkach. Jednak schronienia mogą znajdować się również za rurami spustowymi lub okiennicami, za płytami elewacyjnymi i ornamentami sztukatorskimi. Szczególnie trudne do wykrycia są gniazda jerzyków, ponieważ są one niepozorne i zazwyczaj można je rozpoznać tylko po przylatujących i odlatujących rodzicach, którzy ponadto przebywają głównie w powietrzu i często są obecni w kraju tylko od początku maja do połowy lipca.

Dzikie pszczoły składają swoje potomstwo w małych rurkach w odpowiednich elementach tynkowych lub drewnianych, które zatykują odpowiednim materiałem. W przeciwieństwie do niektórych os, dzikie pszczoły nie tworzą rojów, a ich żądła nie są w stanie przebić ludzkiej skóry. Nie interesuje ich ludzka żywność i są spokojne, co sprawia, że współżycie z nimi nie stanowi problemu. Ptaki i nietoperze nie są niebezpieczne dla ludzi i nie przenoszą chorób.

Montaż pomocy lęgowych lub zapewnienie odpowiednich schronień dla nietoperzy nie jest trudne i można to zrobić bez problemu w prawie wszystkich budynkach. Sztuczne pomoce lęgowe można kupić w sklepach lub wykonać samodzielnie. Należy je zamontować odpowiednio do gatunku. Istnieje również możliwość zintegrowania schronień lęgowych z izolacją termiczną.

Jako przykład można tu podać tak zwane wbudowane elementy. Można je zamontować w fasadzie tak, że widoczny jest tylko wlot. Skrzynki lęgowe dla ptaków gniazdujących w budynkach nie wymagają konserwacji, można je pomalować farbą fasadową dopasowaną kolorystycznie i nie powodują zabrudzeń. Przeciwko „brudzącym” szpakom pomaga bariera dla szpaków.

W przypadku jaskółek można zamontować deskę na odchody w odległości co najmniej 40 cm poniżej gniazd. Wysuszone odchody można zrzucić jesienią. Jerzyki są szczególnie mało kłopotliwe: dorosłe osobniki wynoszą odchody i utrzymują gniazdo oraz otoczenie w czystości.

Aby zapewnić ochronę prawną i przestrzeganie przepisów ochronnych, należy znać miejsca gniazdowania ptaków budujących gniazda w budynkach. Dlatego też jesteśmy uzależnieni od pomocy naszych współobywateli. Jeśli znają Państwo miejsca gniazdowania lub siedliska ptaków budujących gniazda w budynkach, prosimy o zgłoszenie ich. Formularz zgłoszeniowy można pobrać tutaj.