Przyczyny spadku liczebności owadów są złożone. Jedną z głównych przyczyn jest intensyfikacja rolnictwa, której celem jest uzyskanie jak największego plonu z jednostki powierzchni. Towarzyszy temu stosowanie środków ochrony roślin (insektycydów i pestycydów) oraz nawozów. Prowadzi to do bezpośredniego uszkodzenia owadów, utraty siedlisk i różnorodności strukturalnej, a także utraty roślin pokarmowych w wyniku nadmiernego nawożenia gleby.

Jako przyczyny wymienia się również zubożenie naszego krajobrazu i uszczelnienie gleby przez drogi i osiedla. W obszarach osadniczych owady giną z powodu sztucznego oświetlenia (zanieczyszczenie światłem). Intensywna gospodarka leśna oraz uporządkowane, żwirowe ogrody prywatne, w których brakuje roślin pokarmowych, przyczyniają się do utraty siedlisk.

Już teraz można to zauważyć: w ogrodzie słychać mniej brzęczenia. Trzmiele, motyle, mrówki – kiedyś było ich więcej. Zmniejsza się również liczba ptaków śpiewających, które żywią się owadami. Wokół nocnych latarni tańczy już tylko kilka owadów. Szyba samochodu pozostaje czysta. Zbiory owoców są coraz skromniejsze... Owady wymierają w ciszy. Zajęło nam ponad 20 lat, zanim uświadomiliśmy sobie ten fakt.

Spadek liczebności owadów ma bezpośredni wpływ na przyrodę i na nas, ludzi. Jako źródło pożywienia dla wielu gatunków zwierząt, owady są ważnym ogniwem w łańcuchu pokarmowym. Należą do nich wiele gatunków ryb, ptaków, płazów, gadów i ssaków (na przykład nietoperze, ryjówki, jeże, borsuki), ale także inne owady. Owady drapieżne żywią się innymi owadami, które są częściowo uważane za szkodniki rolnicze, dlatego też są one interesujące dla ludzi również z ekonomicznego punktu widzenia.

Kolejnym przykładem tego, dlaczego owady są szczególnie ważne dla ludzi, jest zapylanie. Oprócz dzikich pszczół, wiele gatunków bzygowatych, motyli, much, chrząszczy i os również zapyla rośliny. Zapylanie przez owady ma zasadnicze znaczenie dla zachowania dzikich roślin, a tym samym stanowi podstawę ogólnej różnorodności biologicznej. Zapylanie ma również zasadnicze znaczenie dla zbiorów roślin uprawnych. W Niemczech brak zapylania miałby wpływ zwłaszcza na uprawę owoców i warzyw, ale także na uprawę roślin polowych na dużych obszarach, takich jak rzepak, słonecznik lub bobik.

Owady glebowe odgrywają ważną rolę w rozkładaniu materii organicznej i kształtowaniu gleby. Bez procesów rozkładu, w których uczestniczą owady, materia roślinna rozkłada się znacznie wolniej, a składniki odżywcze są ponownie udostępniane w wolniejszym tempie.

Mówi się o „podstawowych usługach ekosystemowych” świadczonych przez owady. Obejmują one zapylanie roślin, rozkład materii organicznej, biologiczną kontrolę organizmów szkodliwych, oczyszczanie wód lub utrzymanie żyzności gleby. Spadek całkowitej liczby owadów i różnorodności gatunkowej owadów ma zatem również konsekwencje gospodarcze. W Niemczech 84 procent roślin uprawnych jest uzależnionych od zapylania obcego. World Wide Fund for Nature (WWF) szacuje, że sama wartość roczna działalności zapylającej pszczół w Niemczech wynosi 3,8 miliarda euro.

Wraz z wejściem w życie ustawy o ochronie różnorodności owadów w marcu 2022 r. oraz programu działań na rzecz ochrony owadów rząd federalny postawił sobie za zadanie odwrócenie tendencji spadkowej liczebności owadów. Program działania obejmuje środki w dziewięciu różnych obszarach działania i uwzględnia wszystkie istotne przyczyny wymierania owadów. Szczególnie duże potrzeby w zakresie działania występują na terenach rolniczych, ale także w miastach, na terenach zielonych i budynkach.

Wskazówki, jak samodzielnie chronić owady:

Na nagich, pokrytych kamieniami powierzchniach ogrodowych bez roślin motyle, chrząszcze i inne owady nie znajdują pożywienia, schronienia, a tym samym siedliska. Dlatego warto stworzyć w ogrodzie „dzikie zakątki”, w których natura pozostaje sama sobie. Szybko osiedlą się tam pokrzywy, bluszcz pospolity lub gundermann, a także osty, podagrycznik, trawy i koniczyna. To dobrze, ponieważ jedną z głównych przyczyn utraty wielu gatunków w Niemczech jest zbyt uporządkowany i monotonny krajobraz. Pokrzywa, na przykład, jest „pokarmem dla gąsienic” wielu różnych gatunków motyli.

Różnorodna mieszanka kwiatów i ziół, kwitnących od wiosny do późnej jesieni, zapewnia owadom wystarczającą ilość pożywienia. Odpowiednie są rodzime rośliny kwitnące, takie jak dzwonki, chabry i szałwia łąkowa, ale także wiele ziół kuchennych i leczniczych, takich jak tymianek, oregano, mięta górska i lawenda. Zwróć uwagę na rośliny zawierające nektar i pyłek, tzw. niepełne, proste formy dzikie.

Rodzime krzewy i dzikie żywopłoty – idealne są kwitnące drzewa i krzewy z jagodami, takie jak śliwa tarnina i kruszyna – mogą stanowić schronienie dla wielu gatunków. Również zazielenianie domu bluszczem, powojnikiem i glicynią zapewnia owadom ochronę. Sterty liści i gałęzi oraz martwe drewno stanowią schronienie dla owadów. Na przykład spróchniałe gałęzie doskonale nadają się jako kryjówka, pożywienie lub materiał budowlany.

Niektóre dzikie pszczoły i osy zakładają swoje komory lęgowe w zagłębieniach w drewnie, łodygach i ziemi. Pszczoły samotnice gniazdujące w drewnie i łodygach można wspierać za pomocą specjalnych pomocy lęgowych. Gatunki gniazdujące w ziemi korzystają z wolnych miejsc w glebie i rezygnacji z mulczowania całego ogrodu wiosną i latem. W zimnych porach roku schronienia są niezbędne do przetrwania małych owadów. Popularnymi schronieniami zimowymi są również suche murki z kamieni łamanych lub naturalnych, spirale ziołowe i stosy kamieni.