Kto nie zna zdania z dzieciństwa: „Wyłącz światło!”. Było to wezwanie naszych rodziców, aby nie pozostawiać niepotrzebnie włączonego światła, aby obniżyć koszty energii elektrycznej. W czasach energooszczędnego oświetlenia LED stwierdzenie to ponownie nabiera sensu, ale w innym kontekście.

Przejście na oświetlenie LED miało kilka konsekwencji. Od tego czasu zużycie energii znacznie się zmniejszyło. Żarówka LED zużywa około 85-90% mniej energii niż żarówka tradycyjna przy tej samej jasności. Istniejące źródła światła, również na zewnątrz, stały się znacznie jaśniejsze dzięki żarówkom o wysokiej zawartości niebieskiego światła. A ponieważ nie kosztuje to prawie nic, w ogrodach przydomowych, na terenach przemysłowych i w przestrzeni publicznej instalowane są dodatkowe źródła światła, które zamieniają noc w dzień.

Szczególnie w miastach i przyległych do nich obszarach przemysłowych zanieczyszczenie światłem jest bardzo wysokie: neony, oświetlone budynki, zabytki i drzewa. Ponadto nocne oświetlenie ulic lub chodników oraz oświetlone prywatne posesje subiektywnie dają nam poczucie bezpieczeństwa.

Ze względu na rosnące skutki tego „zanieczyszczenia światłem” – czyli nakładania się naturalnej ciemności na sztuczne światło – pierwsza niemiecka pełnomocniczka ds. ochrony nocy Sabine Frank z parku gwiezdnego Rhön apeluje: „Ratujcie noc!”.

Zanieczyszczenie światłem ma wpływ na ludzi, zwierzęta i rośliny. Stanowi ono dotychczas niedoceniane zagrożenie dla naszej biosfery. Zakłóca ono rytm dobowy ludzi i zwierząt. Hormon melatonina, odpowiedzialny za nocny odpoczynek i wzmocnienie układu odpornościowego, może być wytwarzany tylko w ciemności. Szczególnie negatywny wpływ ma światło nocne o wysokiej zawartości niebieskiego światła (np. telewizor, komputer lub telefon komórkowy). Zaburza ono rytm i prowadzi do bezsenności.

Zwierzęta nocne i ptaki wędrowne, które są uzależnione od ciemności, są dezorientowane przez sztuczne światło i nie przeżywają swojej podróży. Sztuczne światło jest współodpowiedzialne za wymieranie owadów. Owady nocne są wabione z ich naturalnych siedlisk i giną w źródłach światła. W rezultacie owady te nie występują w łańcuchu pokarmowym, np. nietoperzy i małych ssaków. Po ich wyginięciu nie mogą już zapylać roślin, takich jak lipa lub bez, których kwiaty przyciągają owady o zmierzchu. Drzewa oświetlane sztucznym światłem tracą później w roku liście. Pierwsze przymrozki zaskakują je, ponieważ – pobudzone światłem – są jeszcze pełne soku i nie magazynują na czas produktów przemiany materii.

Kiedy ostatnio widzieliście gwiaździste niebo? W mieście nie jest to już możliwe. Sztuczne źródła światła promieniują na odległość wielu kilometrów i rozjaśniają nocne niebo. Mapa zanieczyszczenia światłem dla Niemiec (patrz lista linków poniżej) w imponujący sposób pokazuje, jak bardzo zmniejszyła się powierzchnia obszarów, na których nocne niebo jest nadal ciemne. Spadek liczby zwierząt nocnych i zmiany w ich zachowaniu można wyjaśnić utratą ich naturalnego środowiska życia.

Dzięki właściwemu wykorzystaniu światła i rozważnemu, nieoślepiającemu oświetleniu można uniknąć szkodliwego wpływu sztucznego światła.

Pierwszym krokiem jest sprawdzenie, czy i gdzie oświetlenie zewnętrzne jest absolutnie konieczne.

Oświetlaj w sposób ukierunkowany: kieruj światło tylko tam, gdzie jest potrzebne, i unikaj rozpraszania światła. Oznacza to, że światło powinno padać tylko z góry na dół i być skierowane na własne powierzchnie użytkowe. Światło nie powinno być emitowane do góry ani na boki. Pomocne są w tym osłonięte oprawy oświetleniowe. Utrzymuj również wysokość punktu świetlnego na jak najniższym poziomie. Twoi sąsiedzi będą Ci wdzięczni.

Zmniejsz ilość światła: najpierw określ rzeczywiste zapotrzebowanie na oświetlenie. Unikaj rozległych powierzchni świecących lub oświetlonych. W przestrzeni publicznej zaleca się natężenie oświetlenia od 3 do 15 luksów, w zależności od przeznaczenia i natężenia ruchu.

Zmniejsz temperaturę barwową: używaj źródeł światła o barwie bursztynowej do ciepłej bieli i temperaturze barwowej od 1800 do maksymalnie 3000 kelwinów. Tak zwane bursztynowe diody LED emitują długofalowe, bursztynowe światło i okazały się bardzo przyjazne dla środowiska.

Oświetlenie dostosowane do potrzeb: po zakończeniu użytkowania należy zmniejszyć natężenie oświetlenia lub całkowicie je wyłączyć (za pomocą timera). Czujniki ruchu należy ustawić tak, aby włączały się tylko w razie potrzeby, a także odpowiednio regulować ich czułość i zasięg.

Proszę zrezygnować z reflektorów podłogowych i oświetlania drzew, krzewów, stawów i ścian. Lampy solarne w ogrodzie są wprawdzie modne, ale służą głównie jako dekoracja. Dla owadów i małych zwierząt stanowią one dodatkowy stres. Materiały informacyjne i porady na temat „ekologicznego oświetlenia zewnętrznego” można uzyskać od zespołu sklepu Mainzer Umweltladen, Steingasse 3 – 9.