100 lat praw wyborczych kobiet
100 lat praw wyborczych kobiet - Kobiety z Moguncji i 12 listopada 1918 r.
Brak głosu politycznego, niemożność kandydowania i wywierania wpływu na wybory – taka była rzeczywistość kobiet w Niemczech do 12 listopada 1918 roku. W Cesarstwie nie było miejsca dla pełnoprawnych obywatelek, a poza socjaldemokracją żadna z ówczesnych partii nie opowiadała się za prawem wyborczym kobiet. Jednak wraz z końcem I wojny światowej i upadkiem Cesarstwa Niemieckiego kobiety w Niemczech uzyskały w końcu prawo czynnego i biernego wyborczego na mocy uchwały Rady Pełnomocników Ludowych – prawo, o które wiele z nich walczyło wytrwale przez dziesięciolecia. Długa walka o prawo wyborcze dla kobiet toczyła się nie tylko w Berlinie, Frankfurcie, Hamburgu czy Monachium, ale także w mniejszych miastach, takich jak Moguncja.
Kobiety z Moguncji i prawo wyborcze kobiet
Wiele mieszkanek Moguncji również wcześnie przyłączyło się do ruchu na rzecz praw wyborczych kobiet. Na przykład w 1907 roku powstała lokalna grupa Stowarzyszenia na rzecz Praw Wyborczych Kobiet. Stowarzyszenie to, założone w 1902 roku w Hamburgu przez znaną działaczkę na rzecz praw kobiet, dr Anitę Augspurg, reprezentowało jeden z postępowych nurtów ruchu na rzecz praw wyborczych, domagając się demokratycznych praw wyborczych dla kobiet i mężczyzn. Czołowymi przedstawicielkami lokalnej grupy w Moguncji były nauczycielka, a później radna miejska Lina Bucksath oraz pochodząca z Monachium Emma Nägeli, aktywna w wielu organizacjach kobiecych w Moguncji. Obie kobiety angażowały się dodatkowo w działalność Hesji Landesverein für Frauenstimmrecht (Hesyjskiego Stowarzyszenia na rzecz Prawa Wyborczego Kobiet), zrzeszającego lokalne grupy z Darmstadt, Moguncji, Nauheim i Wormacji. Z 104 członkami grupa z Moguncji była największą w Hesji. Wszystkie cztery lokalne grupy z Hesji liczyły łącznie 270 członków. Ponadto socjaldemokratki prowadziły własną walkę polityczną o prawo wyborcze. Miały przynajmniej pewność, że od czasu uchwały partyjnej z 1891 r. ich postulat ma oficjalne poparcie SPD.
Podobnie jak wszystkie grupy ruchu na rzecz praw wyborczych kobiet, również kobiety z Moguncji zapraszały na wieczory grupowe i imprezy publiczne, aby wzbudzić lub wzmocnić zainteresowanie kobiet polityką. Tematem rozmów w mieście stał się wieczór wykładowy Stowarzyszenia na rzecz Praw Wyborczych Kobiet, który odbył się 6 grudnia 1912 r. w Liedertafel w Moguncji. Zaproszono przedstawicielkę angielskich sufrażystek. Jej opisy znacznie bardziej radykalnej walki angielskich kobiet spotkały się jednak z niewielkim zainteresowaniem około stuosobowej publiczności. Kobiety z Moguncji, podobnie jak cały ruch na rzecz praw wyborczych kobiet w Niemczech, stawiały na apele i petycje, aby osiągnąć swój cel.
Możliwość wypowiedzenia się w mieście
Działania na rzecz praw wyborczych kobiet w Moguncji – obejmowały one również silne zaangażowanie polityczne na rzecz praw wyborczych na szczeblu lokalnym, a także zapewnienie kobietom dostępu do stanowisk w administracji miejskiej. W ten sposób Moguncja jako jedno z pierwszych miast w Niemczech wprowadziła w 1910 r. stanowisko asystentki policji i obsadziła je Klarą Schapiro. Kolejnym polem działania dla mieszkanek Moguncji była reforma ordynacji miejskiej Wielkiego Księstwa Hesji-Darmstadt. W ramach wspólnej akcji heskim stowarzyszeniom kobiecym udało się doprowadzić do zmiany. Od 1911 r. kobiety w Wielkim Księstwie mogły być wybierane na członków komisji (zwanych wówczas deputacjami) ds. pomocy społecznej, edukacji i wychowania, opieki zdrowotnej i szpitalnictwa z prawem głosu. Nie musiały one spełniać ogólnych warunków wyborczych obowiązujących mężczyzn.
W ten sposób również w Moguncji istniała możliwość obsadzenia jednej czwartej miejsc w komisjach kobietami, ale większość mężczyzn w radzie miejskiej nie była w stanie się na to zdecydować. Jeszcze w marcu 1918 r. sojusz 21 organizacji kobiecych zwrócił się z listem otwartym do burmistrza Göttelmanna i 49 radnych miejskich, aby zwrócić uwagę na nieprawidłowość, że tylko ośmiu kobietom udało się zostać powołanym do deputacji, podczas gdy w Offenbach wybrano aż 19 kobiet, a w Darmstadt nawet 21.
Jednak ani burmistrz Göttelmann, ani radni miejscy z Moguncji nie spieszyli się z reakcją. Do połowy października 1918 r. panowie nie znaleźli czasu, aby zająć się petycją kobiet. Nie musieli już tego robić, ponieważ miesiąc później sześciu mężczyzn z Rady Pełnomocników Ludowych podjęło za nich decyzję.
Rok wyborczy 1919
W 1919 roku mieszkanki Moguncji mogły skorzystać z prawa wyborczego aż trzy razy. Po raz pierwszy 19 stycznia 1919 roku w wyborach do Konstytucyjnego Zgromadzenia Narodowego, po raz drugi 26 stycznia 1919 roku w wyborach do Konstytucyjnej Izby Ludowej Hesji, a następnie 9 listopada 1919 roku w wyborach do Rady Miejskiej. I rzeczywiście aktywnie korzystały ze swojego nowego prawa. Tak więc 19 stycznia 1919 r. około 90 procent uprawnionych do głosowania mieszkańców Moguncji wzięło udział w wyborach – a kobiety nie ustępowały mężczyznom pod żadnym względem.
Głosowanie tak, ale kandydowanie w wyborach było już trudniejsze. Na przykład wśród 188 osób, które 9 listopada 1919 r. kandydowały w wyborach do rady miejskiej, znalazło się zaledwie 23 kobiety. Ostatecznie wybrano trzy kobiety: Linę Bucksath z Niemieckiej Partii Demokratycznej (DDP), Marthę Seering z SPD i Elisabeth Schiffmacher z Partii Centrum. Miały one przynajmniej to szczęście, że znalazły się stosunkowo wysoko na listach wyborczych swoich partii. Większość kandydatek musiała zadowolić się miejscami na końcu listy. W okresie Republiki Weimarskiej liczba kobiet w radzie miejskiej wynosiła trzy, maksymalnie cztery. W 1933 r. debiut kobiet w polityce lokalnej dobiegł końca. Narodowi socjaliści tolerowali już tylko „radnych”.
Również w pierwszych wyborach samorządowych po upadku nazistowskiego reżimu w 1946 r. tylko trzy kobiety zdołały dostać się do rady miejskiej. Dopiero w wyborach samorządowych w latach 90. kobiety osiągnęły znaczący udział wynoszący 40 procent. Jednak nawet ten odsetek nie jest niezmienny, jak pokazały późniejsze wybory.
Więcej informacji na temat polityki miejskiej w Moguncji w zakresie spraw kobiet można znaleźć w broszurze towarzyszącej wystawie „90 lat praw wyborczych kobiet: kobiety w radzie miejskiej Moguncji”, opublikowanej w 2009 roku.
Broszura LAG (Länderarbeitsgemeinschaft) gminnych pełnomocników ds. kobiet i równouprawnienia poświęcona jest 100-leciu prawa wyborczego kobiet na szczeblu gminnym w Nadrenii-Palatynacie.
Broszura zawiera informacje dotyczące polityki lokalnej dla zainteresowanych kobiet w Moguncji:
