100 lat praw wyborczych kobiet
100 lat praw wyborczych kobiet - Kobiety z Moguncji i 12 listopada 1918 r.
Brak głosu politycznego, niemożność kandydowania i wywierania wpływu na wybory – taka była rzeczywistość kobiet w Niemczech do 12 listopada 1918 roku. W Cesarstwie nie było miejsca dla pełnoprawnych obywatelek, a poza socjaldemokracją żadna z ówczesnych partii nie opowiadała się za prawem wyborczym kobiet. Jednak wraz z końcem I wojny światowej i upadkiem Cesarstwa Niemieckiego kobiety w Niemczech uzyskały w końcu prawo czynnego i biernego wyborczego na mocy uchwały Rady Pełnomocników Ludowych – prawo, o które wiele z nich walczyło wytrwale przez dziesięciolecia. Długa walka o prawo wyborcze dla kobiet toczyła się nie tylko w Berlinie, Frankfurcie, Hamburgu czy Monachium, ale także w mniejszych miastach, takich jak Moguncja.
Kobiety z Moguncji i prawo wyborcze kobiet
Również wiele mieszkanek Moguncji wcześnie przyłączyło się do ruchu na rzecz praw wyborczych kobiet. Na przykład w 1907 roku powstała tam lokalna sekcja Stowarzyszenia na rzecz Praw Wyborczych Kobiet. Stowarzyszenie to, założone w 1902 roku w Hamburgu przez znaną działaczkę na rzecz praw kobiet, dr Anitę Augspurg, reprezentowało jeden z postępowych nurtów ruchu na rzecz praw wyborczych, domagając się demokratycznego prawa wyborczego zarówno dla kobiet, jak i dla mężczyzn. Czołowymi przedstawicielkami lokalnej grupy z Moguncji były nauczycielka, a później radna miejska Lina Bucksath oraz pochodząca z Monachium i aktywna w wielu organizacjach kobiecych w Moguncji Emma Nägeli. Obie kobiety angażowały się dodatkowo w Heski Związek na rzecz Prawa Wyborczego Kobiet, zrzeszający lokalne grupy z Darmstadt, Moguncji, Nauheim i Wormacji. Z 104 członkiniami grupa z Moguncji była największą w Hesyjskim Stowarzyszeniu Krajowym. Wszystkie cztery heskie grupy lokalne łącznie liczyły 270 członkiń. Oprócz tego socjaldemokratki prowadziły własną walkę polityczną o prawo wyborcze. Miały przynajmniej pewność, że od czasu uchwały zjazdu partyjnego w 1891 roku ich postulat cieszy się oficjalnym poparciem w SPD.
Podobnie jak wszystkie grupy w ruchu na rzecz prawa wyborczego kobiet, również kobiety z Moguncji zapraszały na wieczory grupowe i wydarzenia publiczne, aby wzbudzić lub wzmocnić zainteresowanie kobiet polityką. Tematem rozmów w mieście stał się wieczór wykładowy Stowarzyszenia na rzecz Prawa Wyborczego Kobiet, który odbył się 6 grudnia 1912 r. w Liedertafel w Moguncji. Zaproszono przedstawicielkę angielskich sufrażystek. Jej opisy znacznie bardziej radykalnej walki Angielek spotkały się jednak z niewielkim entuzjazmem wśród około stuosobowej publiczności. Kobiety z Moguncji, podobnie jak cały ruch na rzecz praw wyborczych kobiet w Niemczech, stawiały na apele i petycje, aby osiągnąć swój cel.
Możliwość wypowiedzenia się w mieście
Działania na rzecz praw wyborczych kobiet w Moguncji – obejmowały one również silne zaangażowanie polityczne na rzecz praw wyborczych na szczeblu lokalnym, a także zapewnienie kobietom dostępu do stanowisk w administracji miejskiej. W ten sposób Moguncja jako jedno z pierwszych miast w Niemczech wprowadziła w 1910 r. stanowisko asystentki policji i obsadziła je Klarą Schapiro. Kolejnym polem działania dla mieszkanek Moguncji była reforma ordynacji miejskiej Wielkiego Księstwa Hesji-Darmstadt. W ramach wspólnej akcji heskim stowarzyszeniom kobiecym udało się doprowadzić do zmiany. Od 1911 r. kobiety w Wielkim Księstwie mogły być wybierane na członków komisji (zwanych wówczas deputacjami) ds. pomocy społecznej, edukacji i wychowania, opieki zdrowotnej i szpitalnictwa z prawem głosu. Nie musiały one spełniać ogólnych warunków wyborczych obowiązujących mężczyzn.
W ten sposób również w Moguncji istniała możliwość obsadzenia jednej czwartej miejsc w komisjach kobietami, ale większość mężczyzn w radzie miejskiej nie była w stanie się na to zdecydować. Jeszcze w marcu 1918 r. sojusz 21 organizacji kobiecych zwrócił się z listem otwartym do burmistrza Göttelmanna i 49 radnych miejskich, aby zwrócić uwagę na nieprawidłowość, że tylko ośmiu kobietom udało się zostać powołanym do deputacji, podczas gdy w Offenbach wybrano aż 19 kobiet, a w Darmstadt nawet 21.
Jednak ani burmistrz Göttelmann, ani radni miejscy z Moguncji nie spieszyli się z reakcją. Do połowy października 1918 r. panowie nie znaleźli czasu, aby zająć się petycją kobiet. Nie musieli już tego robić, ponieważ miesiąc później sześciu mężczyzn z Rady Pełnomocników Ludowych podjęło za nich decyzję.
Rok wyborczy 1919
W 1919 roku mieszkanki Moguncji mogły skorzystać ze swojego prawa wyborczego aż trzykrotnie. Po raz pierwszy 19 stycznia 1919 roku podczas wyborów do Konstytucyjnego Zgromadzenia Narodowego, po raz drugi 26 stycznia 1919 roku podczas wyborów do Konstytucyjnej Izby Ludowej Hesji, a następnie 9 listopada 1919 roku podczas wyborów do Rady Miejskiej. I rzeczywiście aktywnie korzystały ze swojego nowego prawa. Tak więc 19 stycznia 1919 r. około 90 procent uprawnionych do głosowania mieszkanek i mieszkańców Moguncji poszło do urn – a kobiety w niczym nie ustępowały mężczyznom.
Głosowanie – tak, ale bycie wybraną – to już była trudniejsza sprawa. Na przykład wśród 188 osób, które 9 listopada 1919 r. startowały w wyborach do Rady Miejskiej, znalazło się zaledwie 23 kobiety. Ostatecznie wybrano trzy kobiety: Linę Bucksath z Niemieckiej Partii Demokratycznej (DDP), Marthę Seering z SPD i Elisabeth Schiffmacher z Partii Centrum. Miały przynajmniej to szczęście, że znalazły się stosunkowo wysoko na listach wyborczych swoich partii. Większość kandydatek musiała zadowolić się miejscami na końcu listy. W okresie Republiki Weimarskiej liczba radnych płci żeńskiej wynosiła trzy, maksymalnie cztery. W 1933 roku początek kobiet w polityce samorządowej już się zakończył. Narodowi socjaliści tolerowali tylko „radnych”.
Również w pierwszych wyborach samorządowych po upadku nazistowskiej dyktatury w 1946 roku tylko trzy kobiety zdołały dostać się do rady miejskiej. Dopiero w wyborach samorządowych w latach 90. kobiety osiągnęły znaczący udział wynoszący 40 procent. Jednak nawet ten odsetek nie jest niezmienny, jak pokazały późniejsze wybory.
Więcej informacji na temat polityki miejskiej w Moguncji w zakresie spraw kobiet można znaleźć w broszurze towarzyszącej wystawie „90 lat praw wyborczych kobiet: kobiety w radzie miejskiej Moguncji”, opublikowanej w 2009 roku.
Broszura LAG (Länderarbeitsgemeinschaft) gminnych pełnomocników ds. kobiet i równouprawnienia poświęcona jest 100-leciu prawa wyborczego kobiet na szczeblu gminnym w Nadrenii-Palatynacie.
Broszura zawiera informacje dotyczące polityki lokalnej dla zainteresowanych kobiet w Moguncji:
