W dziale warzywnym supermarketu uśmiechają się do nas pomidory o jednolitej wielkości, kolorze i kształcie. Każdy z nich jest identyczny jak bliźniak. Również na półkach z owocami poszczególne owoce nie różnią się już od siebie. Czy zastanawialiście się kiedyś, dlaczego tak jest? Warzywa i owoce dostępne w handlu są wynikiem hodowli z nasion hybrydowych.

Nasiona hybrydowe – błogosławieństwo czy przekleństwo?

W celu uzyskania nasion hybrydowych rośliny rodzicielskie rozmnażane są między sobą tak długo, aż ujawnią się tylko najlepsze cechy, a niepożądane cechy znikną (np. smak, plon, wielkość, kształt). Następnie krzyżuje się ze sobą dwa „idealne” rośliny rodzicielskie. Powstałe w ten sposób nasiona hybrydowe noszą nazwę nasion F1, gdzie F1 oznacza pierwsze pokolenie krzyżówki (pierwsze pokolenie potomstwa). Stałe wysokie plony wymagają stosowania nawozów i pestycydów. Jednolity i atrakcyjny wygląd produktów zapewnia rolnikowi dobrą sprzedaż. Ze względu na jednolitość genetyczną rośliny hybrydowe są podatne na patogeny. Dlatego krzyżuje się geny, które uodparniają je na określone choroby. 

Nasiona z roślin hybrydowych mogą być również wykorzystywane do rozmnażania. Jednak już w następnym pokoleniu mozolnie wyhodowane cechy ulegają osłabieniu i rozprzestrzeniają się na potomstwo. Rolnicy są zatem zmuszeni co roku kupować drogie nasiona. Kilka międzynarodowych koncernów rolniczych dominuje na rynku nasion dzięki swoim opatentowanym liniom hodowlanym. Ponadto restrykcyjne przepisy dotyczące nasion ograniczają niezależność gospodarstw rolnych.

Różnorodność odmian, a tym samym wiele pierwotnych cech roślin, ulega utracie. Ta świadomość, ale także wiedza na temat stosowania inżynierii genetycznej w nasionach oraz wnioski patentowe dotyczące roślin modyfikowanych genetycznie i konwencjonalnych doprowadziły do powstania inicjatyw promujących uprawę „odmian stałych”.

Odmiany stałe

„Bamberger Hörnchen” to stara odmiana ziemniaków z Frankonii, o której prawie każdy kiedyś słyszał. Należy ona do odmian roślin naszych przodków, które były „stałe nasiennie”. Oznacza to, że nasiona mają te same właściwości co odmiany macierzyste i można je dowolnie rozmnażać. Korzyści dla ogrodników amatorów i osób samowystarczalnych są oczywiste. Można uprawiać swoje ulubione odmiany zgodnie z własnymi upodobaniami, a także odporne odmiany lokalne, które są dostosowane do różnych warunków lokalizacyjnych i pogodowych.

Tylko jeśli zrozumiesz, co jest napisane na opakowaniu, będziesz wiedział, co później zakwitnie!

Na każdym opakowaniu nasion znajdują się informacje, które pomogą Państwu znaleźć odpowiednie nasiona:

1. pieczęć stowarzyszenia rolników (np. Demeter),
2. nazwa producenta (musi znajdować się na każdym opakowaniu),
3. symbol odmiany stałej (jest to informacja dobrowolna),
4. gatunek i odmiana (np. ogórek „Persika”, musi być podana),
5. dodatkowe informacje (np. odmiana pochodzi z uprawy ekologicznej),
6. Ilość (np. zawartość wystarcza na 20–30 roślin),
7. informacje dotyczące odmiany, uprawy i pielęgnacji,
8. znak ekologiczny (jeśli dostępny),
9. numer artykułu producenta,
10. standardowe nasiona (podlegają kontroli państwowej i muszą spełniać określone kryteria, takie jak autentyczność odmiany),
11. numer zakładu (oznaczający producenta),
12. organ kontrolny (np. DE-ÖKO-007, właściwy państwowy organ kontrolny, który sprawdza, czy nasiona spełniają wymogi prawne,
13. klucz roczny (ustalony przez Federalny Urząd ds. Odmian Roślin, określa datę pakowania nasion).

Wskazówki, jak znaleźć odpowiednią odmianę:

Zwróć uwagę na symbole lub informacje na opakowaniach nasion, które wskazują, że są to odmiany stałe, jak opisano powyżej w informacjach na każdym opakowaniu nasion. Odmiany stałe niekoniecznie są ekologiczne. Istnieją również konwencjonalni dostawcy nasion, którzy oferują odmiany stałe.

Ogrodnicy-hobbyści nie podlegają unijnemu rozporządzeniu w sprawie nasion, które jednolicie reguluje obrót roślinami i nasionami. Oznacza to, że mogą uprawiać, co chcą, wymieniać się, rozdawać i ponownie wysiewać.

Tak zwane „odmiany amatorskie”, które są uprawiane wyłącznie do określonych celów i nie mają znaczenia gospodarczego, oraz „odmiany konserwacyjne”, które chce się chronić przed wyginięciem, mogą być sprzedawane przez kolekcjonerów, prywatne inicjatywy, stowarzyszenia i małe przedsiębiorstwa.

Nasiona ekologiczne można rozpoznać po znaku ekologicznym UE. Jeszcze surowsze przepisy dotyczące stosowania nawozów chemicznych i środków ochrony roślin obowiązują stowarzyszenia zajmujące się uprawą ekologiczną, takie jak Demeter, Bioland, Naturland i inne. Rezygnują one z odmian hybrydowych. Hodowcy ekologiczni nie tylko zachowują różnorodność genetyczną starych odmian, ale także hodują nowe odmiany nasion, które spełniają wymagania ekologicznego ogrodnictwa, a jednocześnie zapewniają dobre plony (przykłady: Bingenheimer Saatgut, Kultursaat e.V., Saat:gut e.V. w Niemczech).

W bazie danych Plant Variety Data Base można znaleźć informacje o wszystkich odmianach nasion dopuszczonych do obrotu w UE, a także o hodowcach i przedsiębiorstwach zajmujących się rozmnażaniem.

Warto również zapoznać się z ofertą dostawców nasion ekologicznych z odmianami stałymi z sąsiednich krajów, takich jak Austria (ReinSaat K.G.) i Szwajcaria (Sativa).

Dodatkowe informacje i wykorzystane źródła:

kraut&rüben 02/2017, specjalny dodatek poświęcony nasionom