Wybudowanie, przebudowa, zmiana przeznaczenia oraz rozbiórka obiektów budowlanych (np. budynków) wymagają pozwolenia na budowę. Dotyczy to jednak tylko tych przypadków, w których przepisy Krajowego Kodeksu Budowlanego Nadrenii-Palatynatu nie stanowią inaczej, np. w odniesieniu do katalogu przedsięwzięć zwolnionych z obowiązku uzyskania pozwolenia na budowę, procedury zwolnienia oraz przedsięwzięć niepodlegających nadzorowi budowlanemu.

W ramach procedury zwolnienia gmina decyduje, czy przedsięwzięcie budowlane, które normalnie podlegałoby obowiązkowi uzyskania pozwolenia na budowę, może zostać zrealizowane bez pozwolenia ze względu na jego położenie w planie zagospodarowania przestrzennego, czy też należy przeprowadzić procedurę uzyskania pozwolenia na budowę.

Procedura zwolnienia ma zastosowanie w przypadku następujących przedsięwzięć:

1. przedsięwzięcia zgodnie z § 66 ust. 1 zdanie 1 pkt 1 i 10 LBauO, tj. w przypadku
   -  budynki mieszkalne klas od 1 do 3, inne budynki klas 1 i 2, z wyjątkiem budynków w rozumieniu § 50 (budynki specjalne), w każdym przypadku łącznie z budynkami pomocniczymi i obiektami towarzyszącymi, oraz
   - instalacje niezależne od budynków służące do wykorzystania energii promieniowania słonecznego,
2. jeżeli są one zgodne z ustaleniami planu zagospodarowania przestrzennego,
3. jeżeli zapewniono dostęp do infrastruktury,
4. jeżeli gmina nie oświadczy, że należy przeprowadzić procedurę wydawania pozwolenia,
5. jeżeli w odniesieniu do przedsięwzięcia nie istnieje obowiązek przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko lub wstępnej oceny zgodnie z przepisami dotyczącymi oceny oddziaływania na środowisko, oraz
6. projekt nie wchodzi w zakres stosowania tzw. dyrektywy Seveso III ze względu na swój charakter, wielkość i położenie w pobliżu lub w obrębie tzw. zakładu podlegającego przepisom o wypadkach niebezpiecznych.

Procedura zwolnienia ma również zastosowanie, z uwzględnieniem pkt 3–6,

• w nieobjętych planem obszarach wewnętrznych zgodnie z § 34 BauGB w odniesieniu do przebudowy i zmiany przeznaczenia poddaszy na cele mieszkalne, w tym budowy lukarn w budynkach, a także
• na terenach zewnętrznych w odniesieniu do przedsięwzięć zgodnie z § 35 ust. 1 pkt 8 lit. b BauGB w zakresie budowy i zmiany instalacji do wykorzystania energii promieniowania słonecznego.

W przypadku przedsięwzięć zgodnie z § 66 ust. 2 zdanie 1 i 3 LBauO, tj. w przypadku

1. budynków mieszkalnych klas 4 i 5, z wyjątkiem wieżowców,
2. budynków klas od 3 do 5, które są wykorzystywane wyłącznie lub obok przeznaczenia mieszkalnego głównie na działalność wolnych zawodów w rozumieniu § 13 rozporządzenia w sprawie zagospodarowania przestrzennego (BauNVO) w brzmieniu ogłoszenia z dnia 21 listopada 2017 r. (BGBl. I s. 3786) w aktualnie obowiązującej wersji, z wyjątkiem wieżowców,
3. budynków klas od 3 do 5, które służą do celów biurowych lub administracyjnych, w tym mieszkań zgodnie z § 8 ust. 3 nr 1 BauNVO, z wyjątkiem wieżowców,
4. budynków wykorzystywanych wyłącznie jako garaże, o powierzchni użytkowej od 100 m² do 1 000 m² (garaże średniej wielkości),
5. parterowych budynków warsztatowych i magazynowych o powierzchni użytkowej nieprzekraczającej 5 000 m², w tym niezbędnych pomieszczeń biurowych i socjalnych, a także mieszkań zgodnie z § 8 ust. 3 nr 1 BauNVO oraz
6. w przypadku instalacji antenowych, w tym masztów o wysokości do 50 m i niezbędnych urządzeń zasilających 

procedura zwolnienia jest przeprowadzana wyłącznie na wniosek inwestora. Obowiązują również wymienione powyżej warunki od 2 do 6.

Wniosek oraz dokumentacja budowlana dotycząca inwestycji muszą zostać złożone w właściwej gminie.

Oświadczenie gminy nie stanowi aktu administracyjnego. W przypadku sporów dotyczących nakazów nadzoru budowlanego można skorzystać z możliwości przewidzianych w kodeksie postępowania administracyjnego (VwGO), tj. złożyć odwołanie lub wnieść skargę.

Prace związane z przedsięwzięciem można rozpocząć miesiąc po otrzymaniu przez władze gminne wymaganej dokumentacji budowlanej; jeżeli gmina poinformuje inwestora na piśmie przed upływem tego terminu, że nie zostanie przeprowadzone postępowanie w sprawie wydania pozwolenia na budowę, inwestor może rozpocząć prace związane z przedsięwzięciem jeszcze przed upływem miesięcznego terminu (§ 67 ust. 2 LBauO).

Realizacja projektu, w tym wykopy, może rozpocząć się dopiero wtedy, gdy inwestor powiadomi organ nadzoru budowlanego na piśmie o rozpoczęciu prac budowlanych co najmniej tydzień wcześniej (§ 77 ust. 1 LBauO).

Prawo do realizacji przedsięwzięcia wygasa, jeżeli w ciągu czterech lat od spełnienia warunków określonych w § 67 ust. 2 zdanie 1 LBauO nie rozpoczęto realizacji przedsięwzięcia lub realizacja została przerwana na okres czterech lat; § 74 ust. 1 zdanie 2 LBauO stosuje się odpowiednio.

Po złożeniu kompletnej dokumentacji budowlanej gmina ma miesiąc na wydanie oświadczenia, że zostanie przeprowadzone postępowanie w sprawie pozwolenia na budowę, lub na zrzeczenie się tego prawa. Po upływie tego miesiąca złożenie takiego oświadczenia nie jest już możliwe (§ 67 ust. 2 LBauO).

Władze gminy właściwej dla danej działki budowlanej; w przypadku gmin należących do związku gmin – władze związku gmin.

Wymagane dokumenty budowlane określa w szczególności rozporządzenie krajowe w sprawie dokumentacji budowlanej i kontroli technicznej. Za wniosek i dokumentację budowlaną odpowiada projektant, który w przypadku wniosków dotyczących budynków posiada uprawnienia do sporządzania dokumentacji budowlanej.

Przed rozpoczęciem budowy, w zależności od konkretnego projektu budowlanego, należy przedłożyć niższym organom nadzoru budowlanego dodatkowe dokumenty, np. oświadczenie dotyczące dokumentacji technicznej, takiej jak oświadczenie o statyce.

Wysokość opłat wynika z rozporządzenia krajowego w sprawie opłat i wynagrodzeń za czynności urzędowe i usługi zgodnie z przepisami prawa budowlanego (szczegółowy wykaz opłat) lub z rozporządzenia krajowego w sprawie opłat za czynności urzędowe o charakterze ogólnym (ogólny wykaz opłat).