W skali kraju jeż znajduje się na liście gatunków zagrożonych, a w Nadrenii-Palatynacie został już sklasyfikowany jako gatunek zagrożony. Liczenia przeprowadzone w Bawarii na przestrzeni prawie 40 lat wskazują na stały spadek populacji jeży. 

Status ochronny: Jeże są objęte szczególną ochroną zgodnie z § 7 ust. 2 nr 13 c federalnej ustawy o ochronie przyrody (BNatSchG) w połączeniu z § 1 federalnego rozporządzenia o ochronie gatunków (BArtSchV). Obowiązują tu zakazy określone w § 44 ust. 1 (BNatSchG): Zabrania się ścigania jeży, chwytania ich, ranienia lub zabijania, a także usuwania z natury, niszczenia lub niszczenia ich form rozwojowych oraz gniazd.

Termin „wymieranie owadów” oznacza alarmujący spadek populacji owadów na całym świecie. Zjawisko to wynika z jednoczesnego działania kilku czynników (stosowanie pestycydów, intensywne rolnictwo i leśnictwo, zmiany klimatyczne). Owady stanowią główne źródło pożywienia dla jeży. Aby przejść w stan hibernacji, jeż potrzebuje wystarczających zapasów tłuszczu. Również produkcja mleka do wychowania młodych zależy od ilości pokarmu spożywanego przez samice. Jeśli jeż nie znajdzie wystarczającej ilości owadów, nie będzie w stanie odpowiednio wyżywić swojego potomstwa i nie przetrwa zimnych miesięcy.

Drogi stanowią dla jeży trudne do pokonania bariery, które znacznie ograniczają ich siedliska. Tylko nieliczne zwierzęta docierają do sąsiednich obszarów. W wyniku rozdrobnienia siedlisk powstają izolowane populacje jeży. Brak wymiany genetycznej zagraża w dłuższej perspektywie przetrwaniu gatunku.

Aby uniknąć pracy w ogrodzie, w wielu miejscach tworzy się ogrody łatwe w pielęgnacji lub nawet ogrody żwirowe. Dla jeży ogrody te są siedliskiem nieprzyjaznym dla życia, ponieważ zwierzęta nie mogą znaleźć w nich ani schronienia, ani pożywienia. Inne dzikie zwierzęta również unikają tych martwych przestrzeni. Ogrody dalekie od natury, a zwłaszcza ogrody żwirowe, przyczyniają się zatem do utraty lokalnej różnorodności biologicznej.

Stosowanie chemicznych środków ochrony roślin, środków chwastobójczych i nawozów zabija większość owadów, którymi żywią się jeże. Zwierzęta nie są więc w stanie znaleźć wystarczającej ilości pożywienia. Ponadto kontakt ze substancjami chemicznymi lub ich spożycie wraz z pokarmem może spowodować poważne szkody zdrowotne.

Wbrew zapewnieniom producentów, pozostawiona bez nadzoru kosiarka automatyczna stanowi duże zagrożenie dla jeży. Kosiarki automatyczne nie są w stanie odróżnić krawędzi trawnika od zwierzęcia. Udowodniono, że kosiarki automatyczne nie rozpoznają zwierząt jako przeszkody za pomocą swoich kamer i czujników ultradźwiękowych. Gdy zwierzęta testowe znalazły się w obszarze kolizji kosiarek automatycznych, większość urządzeń nie zjechała z drogi, lecz zderzyła się ze zwierzętami. Dopiero potem kosiarki zmieniły kierunek jazdy. Kosiarki przejeżdżały przede wszystkim małe jeże (do 200 gramów). Ostre ostrza testowanych urządzeń spowodowały rany cięte o różnym stopniu ciężkości na pysku, brzuchu i grzbiecie martwych zwierząt doświadczalnych. Tylko jeden model nie spowodował poważnych ran ciętych. 

Podczas spacerów psy biegające luzem stanowią zagrożenie dla jeży. Psy mogą podczas poszukiwań w zaroślach, krzakach, żywopłotach lub stosach liści wybudzić śpiące jeże z ich gniazd i potraktować je jako zdobycz. Uszkodzenia spowodowane przez ugryzienia psów są często bardzo poważne, przez co wiele jeży umiera. Wykopywanie jeży hibernujących i niszczenie ich gniazd może również zakończyć się śmiercią jeży, ponieważ są one wtedy bezbronne wobec zimna.

W Niemczech występują dwa gatunki jeży. Znany jeż zachodnioeuropejski (Erinaceus europaeus) jest rozpowszechniony w całej Republice Federalnej. Rzadki jeż północny (Erinaceus roumanicus) występuje tylko na obrzeżach wschodnich Niemiec.

Jeż może osiągać długość ciała do 30 centymetrów i maksymalną wagę 1500 gramów. Samce są zazwyczaj cięższe od samic.

Charakterystyczną cechą jeża jest jego solidna warstwa kolców, która może zawierać nawet 8000 kolców. Dzięki uniesionym kolcom może chronić się przed drapieżnikami. Do jego naturalnych wrogów należą borsuk, lis, puchacz i kuny.

Jeż żywi się głównie bezkręgowcami, takimi jak owady. Ślimaki, dżdżownice i pająki również stanowią pożywienie dla jeża. Robaki uszne są dla niego przysmakiem. 

Jeż jest aktywny o zmierzchu i w nocy. Prowadzi samotny tryb życia. Jeż ma wprawdzie stałe terytorium, ale nie wykazuje zachowań terytorialnych i unika innych osobników tego samego gatunku. Jeże spotykają się tylko w okresie godowym (między majem a sierpniem).

Jeśli chcesz zapewnić jeżom schronienie we własnym ogrodzie, możesz stworzyć stos gałęzi i liści. Będzie on służył jeżom jako naturalne schronienie. Odpowiednim miejscem na stos gałęzi i liści jest spokojny, zacieniony zakątek ogrodu. Do zbudowania stosu potrzebne są gałęzie i liście. Podczas tworzenia stosu należy zwrócić uwagę, aby nie był on zbyt zbity, ale miał puste przestrzenie, do których jeże mogą się wczołgać i znaleźć schronienie. Stosy samych liści szybko zlepiają się w nieprzeniknioną masę. Puste przestrzenie można stworzyć, dodając gałęzie i najlepiej budując w środku stosu pustą przestrzeń z ułożonych jedna na drugiej gałęzi lub dużych kamieni. Na koniec można przykryć stos gałęziami, aby liście nie zostały zdmuchnięte przez wiatr.

Ważne: raz ułożoną kupę gałęzi i liści należy usunąć dopiero wiosną, od marca/kwietnia, gdy temperatura wzrośnie do około 15 stopni. Dopiero wtedy jeże kończą hibernację i opuszczają swoje zimowe schronienie.

Zamiast stosować nawozy chemiczne i środki ochrony roślin, można uprawiać ogród w sposób ekologiczny. Należy sadzić rośliny, które chronią się nawzajem przed szkodnikami, takie jak na przykład pokrzywa i pomidory. Pomocne w zwalczaniu uciążliwych szkodników, a także doskonałe jako nawóz są wywary roślinne z warzyw, bylin i ziół.

Jeśli chcesz ogrodzić swoją działkę płotem, należy go zamontować w taki sposób, aby jeże mogły się pod nim przeczołgać. Alternatywą dla płotu może być również posadzenie krzewów i żywopłotu. Kolejną alternatywą jest żywopłot Benjesa. Żywopłot Benjesa można stworzyć z gałęzi drzew i krzewów. Stanowi on siedlisko dla wielu zwierząt i roślin. Jeśli chcesz chronić swoje krzewy owocowe siatkami, nie wybieraj zbyt dużych rozmiarów. Siatki należy napiąć i zamontować tak, aby zwisały sporym kawałkiem nad ziemią (40 centymetrów), aby jeże nie zaplątały się w oczka. 

Jeże unikają jasno oświetlonych miejsc w ogrodzie wieczorem, ponieważ ich wrażliwe oczy są oślepiane przez światło. Aby pomóc jeżom w nocnym polowaniu, należy zrezygnować z ciągłego oświetlenia ogrodu.

Jeśli jeże wpadną do stromych dołów lub szybów, nie będą w stanie się z nich wydostać bez pomocy. Również staw ogrodowy może stanowić takie zagrożenie dla zwierząt, jeśli jego brzegi są zbyt strome i wysokie. W takich sytuacjach można pomóc jeżom, umieszczając pomoce do wydostania się. Odpowiednie do tego celu są deski. Można również zasypać brzegi stawu i dołów ziemią, aby zwierzęta mogły się z nich wydostać.

W ciepłych miesiącach letnich naturalne źródła wody, takie jak kałuże, są krótkotrwałe. Możesz pomóc jeżom podczas długotrwałych upałów, ustawiając płytkie miski z wodą w zacienionym miejscu.

Karmienie dzikich jeży jest bardzo kontrowersyjne.

Istnieją obawy, że jesienne karmienie jeży powoduje zaburzenie ich normalnego cyklu życia i może uniemożliwić im zapadnięcie w sen zimowy. Obawia się również, że regularne karmienie jeży uniemożliwia im utrzymanie zdrowej masy ciała, ponieważ dostosowują się one do uproszczonej oferty pokarmowej i nie polują już samodzielnie. Nie udało się jednak dotychczas potwierdzić tych obaw.

Argumentem przemawiającym za karmieniem dziko żyjących jeży jest spadek liczby rodzimych owadów, które stanowią główne źródło pożywienia. Udowodniono, że w ostatnich latach populacja owadów spadła nawet o 70 procent. Nie tylko jeże, ale także inne grupy zwierząt, takie jak ptaki, nie mają wystarczającej ilości owadów jako pożywienia, aby przetrwać. Karmienie zastępczym pokarmem zawsze wiąże się jednak z ryzykiem nieprawidłowego odżywiania i powinno być stosowane tylko w wyjątkowych przypadkach. Nie jest jeszcze jasne, czy rosnąca liczba przypadków zarażenia jeży pasożytami wewnętrznymi (na przykład robakami ssącymi) wynika z niedostatecznej ilości owadów w pożywieniu. Najlepszym wsparciem dla jeży jest jednak środowisko przyjazne dla tych zwierząt, z dzikim zakątkiem w ogrodzie. Pozwala im to zachować naturalne zachowania i korzystać z owadów jako źródła pożywienia. 

Podczas karmienia dziko żyjących jeży należy przestrzegać następujących wskazówek: 

• Karmienie powinno odbywać się tylko sporadycznie i przez ograniczony czas, gdy nie ma już dostępnych zwierząt jako pożywienia i jest naprawdę zimno (późna jesień).

• Należy zwrócić uwagę na odpowiedni pokarm. Jeże są owadożerne, a nie wszystkożerne.

Tutaj dowiesz się, co mogą jeść jeże:

• Karma dla kotów o wysokiej zawartości mięsa (ponad 60 procent) bez dodatków (cukru, zbóż, warzyw, ziemniaków);

• jajka sadzone, jajka na twardo, obrane;

• gotowane mięso mielone (oprócz wieprzowiny!), gotowane, nieprzyprawione udka drobiowe, szyjki drobiowe, podroby drobiowe, lokalne świerszcze, świeże lub mrożone koniki polne (co kilka dni, nie codziennie!).

Czego jeże nie mogą jeść:

• Nie jedzą owoców. Jedzą przypadkowo znalezione owoce, ponieważ interesują ich robaki, które się w nich znajdują.

• Warzywa, zboża, orzechy, pokarm dla ptaków, produkty mleczne, resztki jedzenia, chleb.

Aby zapobiec przenoszeniu chorób, należy regularnie czyścić miejsce karmienia jeży. Pod miską z pokarmem należy położyć gazetę, którą należy codziennie wymieniać. Miskę z pokarmem należy codziennie myć gorącą wodą z dodatkiem płynu do mycia naczyń.

Kiedy nadchodzi jesień i dni stają się coraz krótsze, nasze rodzime dzikie zwierzęta przygotowują się do zbliżającej się zimy. Jeż jest mile widzianym gościem w ogrodach i parkach, gdzie szuka pożywienia, aby zgromadzić zapasy tłuszczu. Zdrowe, dobrze odżywione jeże nie potrzebują opieki człowieka, aby przetrwać zimę. Potrafią odnaleźć się w swoim naturalnym środowisku i wybierają odpowiednie miejsce do zimowania. Prace w parkach, ogrodach lub prace budowlane mogą zniszczyć gniazda jeży i spłoszyć zwierzęta. Zdrowe jeże szukają wtedy nowego miejsca do życia i są aktywne również w ciągu dnia.